Celem pracy było porównanie składu chemicznego i zawartości makro- i mikroelementów w mleku
krowim i kozim z uwzględnieniem sezonu produkcji. Badaniami objęto 134 próby mleka pobranego od krów rasy simentalskiej i 168 prób od kóz bezrasowych o różnym umaszczeniu. Próby pobierano w sezonie wiosenno-letnim i jesienno-zimowym. W mleku oznaczono: zawartość tłuszczu, białka, kazeiny, laktozy, suchej masy i mocznika, kwasowość czynną (pH), liczbę komórek somatycznych oraz zawartość wybranych makro- (K, Ca, Na, Mg) i mikroelementów (Zn, Fe, Cu, Mn). Wykazano, że mleko krowie charakteryzowało się istotnie większą zawartością podstawowych składników. Zawierało więcej (p ≤ 0,01) suchej masy (o 0,96 %), białka (o 0,38 %), w tym kazeiny (o 0,17 %) i laktozy (o 0,40 %), a także (p ≤ 0,05) tłuszczu (o 0,27 %). Mleko kozie było natomiast cenniejszym (p ≤ 0,01) źródłem K, Ca, Fe, Cu i Mn. Sezon produkcji był istotnym czynnikiem różnicującym wydajność i zawartość podstawowych składników mleka. Kozy produkowały istotnie (p ≤ 0,01) więcej mleka w sezonie wiosenno-letnim, natomiast większa zawartość jego podstawowych składników była w sezonie jesienno-zimowym. W przypadku krów sezon produkcji miał istotny wpływ jedynie na wydajność dobową (większa w sezonie wiosenno-letnim). Pod względem cytologicznym jakość mleka obu gatunków była niższa w sezonie jesienno-zimowym. Mleko krowie zawierało istotnie więcej składników mineralnych (z wyjątkiem miedzi) w sezonie wiosenno-letnim. Takich jednoznacznych tendencji nie stwierdzono w mleku kozim.
The objective of the research study was to compare the chemical composition and content of macroand microelements in cow’s and goat’s milk taking with emphasis on the production season. The research involved 134 milk samples collected from Simmental cows and 168 from differently coloured goats of no breed. The samples were collected in a spring-summer and autumn-winter season. In the milk analyzed, the following was determined: contents of fat, protein, casein, lactose, dry matter and urea, as well as active acidity (pH value), somatic cell count, and content of selected macro- (K, Ca, Na, Mg) and microelements (Zn, Fe, Cu, Mn). It was shown that the cow’s milk was characterised by a significantly higher content of basic components. It contained higher amounts (at p ≤ 0.01) of dry matter (by 0.96 %), protein (by 0.38 %) including casein (by 0.17 %), and lactose (by 0.40 %), as well as more fat (by 0.27 % at p ≤ 0.05). However, the goat’s milk proved to be a more valuable (p ≤ 0.01) source of K, Ca, Fe, Cu, and Mn. The production season was a significant factor to differentiate the milk yield and the content of basic components. The goats produced significantly (p ≤ 0.01) more milk in the spring-summer season; however, the content of major milk components was higher in the autumn-winter season. In the case of cows, the production season had a significant effect solely on the daily yield (higher in the spring-summer season). As regards cytology, the quality of milk from the two species was lower in the autumn-winter season. The
cow’s milk contained significantly more mineral elements (except for copper) in the spring-summer season. Such unequivocal tendencies were not found in the goat’s milk.