Ocenę wpływu zmian użytkowania terenu na odpływy wezbraniowe z ob-szarów o znacznym zalesieniu Roztocza Środkowego wykonano bazując na meto-dzie SCS-CN. Metoda ta pozwala wyliczyć z opadu całkowitego opad efektywny odpowiadający za odpływ bezpośredni. Oryginalna metoda SCS-CN opracowana została w zasadzie dla zlewni użytkowanych rolniczo [National Engineering Handbook 1956, 1985]. W niniejszej pracy zastosowano ideę adaptacji metody dla warunków leśnych [Okoński 2006; Okoński, Miler 2010]. Główny parametr meto-dy - CN jest funkcją m.in. sposobu użytkowania terenu. Wartość empiryczną pa-rametru CNemp obliczono bazując na pomiarach hydrometeorologicznych wezbrań deszczowych, w reprezentatywnej dla Roztocza Środkowego, zlewni w Nadleśnic-twie Tomaszów Lubelski, Leśnictwa Bełżec. Relacja pomiędzy wartością parametru empirycznego CNemp oraz wartością jego odpowiednika z metody oryginalnej stanowi podstawę idei adaptacji metody do warunków badanej zlewni. W konse-kwencji można prognozować jak zmiany użytkowania terenu, np. przebudowa drzewostanów, zalesienia lub wylesienia, zmiana upraw polowych, znaczące zmiany w infrastrukturze etc., będą wpływać na odpływy wezbraniowe (zmiany reten-cyjności) na reprezentatywnych terenach (quasi-jednorodnych w stosunku do ba danej zlewni). Analizowana zlewnia rzeki Krynica (powierzchnia 19,1 km2, lesistość 49,3%) jest reprezentatywna dla Nadleśnictwa Tomaszów Lubelski. Jest również quasi-reprezentatywna dla Roztocza Środkowego. Obszar Nadleśnictwa Tomaszów Lubelski leży w południowo-wschodniej części województwa lubel-skiego i północno-wschodniej części województwa podkarpackiego. Badana zlewnia rzeki Krynicy położona jest w makroregionie Roztocza, mezoregionie Roztocza Środkowego. Obszar ten zaliczany jest do IV Krainy Mazowiecko-Podlaskiej. Na terenie Nadleśnictwa Tomaszów Lubelski dominują gleby rdzawe (42,65%) oraz gleby brunatne (26,51%). Dominują zespoły lasów bukowych i grądów. Gatunkiem panującym jest sosna, która zajmuje 55,37% powierzchni leśnej, buk 19,70%, dąb 11,07%, olsza 3,49%, jodła 3,24%, grab 1,73%, brzoza 2,14%, modrzew 1,19%, zaś inne gatunki stanowią bardzo cenną domieszkę biocenotyczną. Na terenie badanej zlewni skład granulometryczny gleb jest następujący: piasek luźny 70%, piasek gliniasty 15% i piasek gliniasty na utworze gliniasto-żwirowym 15%. W okresie badań (2009-2010) średni odpływ jednostkowy wynosił 3,4 l•s-1•km-2, natomiast maksymalny i minimalny odpowiednio 17,2 i 1,0 l•s-1•km-2. Obliczenia przeprowadzono na podstawie pomierzonych wezbrań deszczowych. Bazując na wartościach CNemp przedstawiono scenariusze zmian odpływów wezbraniowych (zmian retencyjności) wynikających ze zmian użytkowania terenu badanej zlewni.
Estimation of influence of land use changes to flood outflows from afforestation
areas of the Roztocze rodkowe was worked out basing on SCS-CN
method. This method permits calculation from total rainfall a direct runoff as
equivalent to effective rainfall. The original SCS-CN method in principle was
worked out for catchments of cultivated areas [National Engineering Handbook
1956, 1985]. Present paper is focused on the idea of adaptation original method to
forest conditions [Okoski 2006; Okoski, Miler 2010]. The main parameter of
this method – CN is a function e.g. of land use. The empirical values of parameter
CNemp were calculated basing on hydro-meteorological data of flood outflows at
representative catchment of the Krynica River in the Roztocze rodkowe, in the
area of the Tomaszów Lubelski Forest District, the Beec Forest Range. The dependence
between empirical value of parameter CNemp and his equivalent’s value
from original method is a basis idea of adaptation method SCS-CN to characteristics
of investigated catchment. In consequence it gives then possibility to prognoses
how the change of land use, e.g. forest stand reconstruction, afforestation, deforestation,
change of field culture, significant change in infrastructure etc., will
influence to flood outflows (change to water retention) at a representative areas
(a quasi-homogeneous in relation to investigated catchment). The analyzed catchment
of the Krynica River (area 19.1km2, afforestation 49.3%) is representative
for the Tomaszów Lubelski Forest Division and quasi-representative to the Roztocze
rodkowe (Poland). The Tomaszów Lubelski Forest Division is located in
south-east part of lubelskie province and north-east part of podkarpackie province.
The area of investigated catchment is situated within the following units:
macroregion – Roztocze, mesoregion – Roztocze rodkowe; this area belong to IV
Mazowiecko-Podlaska Land. On area of the Tomaszów Lubelski Forest Division
predominate the rusty soils (42.65%) as well as the brown soils (26.51%). Associations
of beech forests and oak-hornbeam forests predominate. Pine is the dominant
species, covering 55.37% forested area, beech is found at 19.70%, oak at
11.07%, alder at 3.49%, fir at 3.24%, hornbeam at 1.73%, birch at 2.14% and larch at 1.19%, while other species constitute a highly valuable admixture in the
biocenosis. On area of investigated catchment granulometric composition is following:
loose sand 70%, loamy sand 15% and loamy sand on loamy gravel 15%.
Average daily specific discharge (in investigation period 2009-2010) was on level
3.4 [l·s-1·km-2], and maximum to minimum suitably 17.2 to 1.0 [l·s-1·km-2]. The calculation
was conducted using data of measuring rainy flood waves. The values of
CNemp ware a base for introducing scenarios how changes of land use at investigation
catchment are influencing to flood outflows (changing water retention).